Stwierdzenie nabycia spadku to pierwszy i konieczny krok w każdej sprawie spadkowej — bez niego spadkobierca nie może formalnie potwierdzić swoich praw do majątku po zmarłym: nie sprzeda nieruchomości, nie wypłaci środków z konta, nie załatwi spraw urzędowych związanych ze spadkiem. Kancelaria pomaga przeprowadzić tę procedurę sprawnie, zarówno w wariancie sądowym, jak i notarialnym.
Sześć miesięcy — najważniejsza data w sprawie spadkowej
Na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku jest sześć miesięcy — liczonych nie od śmierci spadkodawcy, lecz od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego). Dla dalszych spadkobierców termin biegnie więc od chwili, w której dowiedzieli się o odrzuceniu spadku przez osoby powołane przed nimi.
Do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Jeżeli natomiast złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania tego postępowania.
Gdy termin upłynie bez żadnego oświadczenia, spadek zostaje przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza — czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości otrzymanego majątku. To rozwiązanie chroni przed najgorszym scenariuszem, ale nie zastępuje świadomej decyzji: odrzucenie spadku bywa korzystniejsze niż przyjęcie go z ograniczeniem odpowiedzialności.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka
To pytanie wraca w kancelarii najczęściej, bo odrzucenie spadku przez rodziców powoduje, że do dziedziczenia dochodzą ich dzieci — także małoletnie. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd jego majątkiem i co do zasady wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego, a jeżeli toczy się już postępowanie spadkowe — sądu spadku.
Od 15 listopada 2023 r. obowiązuje jednak wyjątek (art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zezwolenie sądu nie jest potrzebne, jeżeli spełnione są łącznie trzy warunki:
- dziecko doszło do dziedziczenia wskutek tego, że spadek odrzucił wcześniej jego rodzic,
- oświadczenie w imieniu dziecka składają oboje rodzice wspólnie albo jeden z nich za zgodą drugiego — o ile obojgu przysługuje władza rodzicielska,
- spadek odrzucili już inni zstępni rodziców, czyli pozostałe rodzeństwo dziecka.
Jeżeli którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony — na przykład rodzice nie są zgodni, władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z nich albo pozostałe rodzeństwo spadku jeszcze nie odrzuciło — wracamy do zasady ogólnej i konieczny jest wniosek do sądu.
Kolejność czynności ma tu znaczenie praktyczne: najpierw oświadczenia rodziców i pozostałych zstępnych, potem oświadczenie w imieniu dziecka, a wszystko w terminie, którego bieg trzeba pilnować. Pomyłka na tym etapie oznacza, że dziecko dziedziczy długi.
Sądowe stwierdzenie nabycia spadku, czy akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza?
Jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni co do kręgu osób dziedziczących, sprawę można załatwić szybciej u notariusza (akt poświadczenia dziedziczenia). Gdy pojawia się spór, niejasność co do testamentu albo krąg spadkobierców jest niepewny — konieczne jest postępowanie sądowe. Pomagam ocenić, która ścieżka będzie szybsza i bezpieczniejsza w konkretnej sytuacji.
Jak wygląda postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku
Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Reprezentuję Klientów na każdym etapie — od przygotowania wniosku i zgromadzenia dokumentów, przez rozprawę, aż po uzyskanie prawomocnego postanowienia.
Długi w spadku
Jeżeli w skład spadku wchodzą zobowiązania, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność do wartości stanu czynnego spadku. Żeby jednak z tego ograniczenia skorzystać w praktyce — na przykład w sporze z wierzycielem albo w postępowaniu egzekucyjnym — trzeba wykazać, co do spadku wchodziło i ile było warte.
Służy temu wykaz inwentarza, który spadkobierca składa samodzielnie w sądzie lub u notariusza, albo spis inwentarza sporządzany przez komornika na postanowienie sądu. Wybór między nimi to kwestia kosztów, czasu i tego, jak sporna jest wartość majątku.
Jakie dokumenty są potrzebne
Do sprawy o stwierdzenie nabycia spadku potrzebne są przede wszystkim: odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców (aktów urodzenia, a w przypadku kobiet zamężnych aktów małżeństwa), numer PESEL zmarłego oraz wskazanie jego ostatniego miejsca zamieszkania. Jeżeli spadkodawca pozostawił testament — jego oryginał.
Braki w tych dokumentach są najczęstszą przyczyną przedłużania się spraw spadkowych. Kompletowanie ich zaczynam razem z Klientem jeszcze przed złożeniem wniosku, a jeżeli któregoś z dokumentów nie da się uzyskać — wnioskuję o ich pozyskanie przez sąd.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata
Szczególnie wtedy, gdy: spadkobiercy się nie zgadzają, w grę wchodzi testament budzący wątpliwości, część spadkobierców mieszka za granicą lub jest nieznana z miejsca pobytu, albo w skład spadku wchodzą długi i trzeba rozważyć odrzucenie spadku.
Potrzebujesz pomocy przy stwierdzeniu nabycia spadku? Skontaktuj się z kancelarią pod numerem 698 165 699 lub przez formularz kontaktowy — pomogę ocenić sytuację i dobrać najlepszą ścieżkę postępowania.
Zobacz także: dział spadku · zachowek